Oyun Hukukçusu ve Maltepe Üniversitesi Öğretim Üyesi, Dijital Oyun Geliştiricileri Derneği Hukuk Kurulu üyelerinden Dr. Mete Tevetoğlu, son zamanlarda kamuoyunda ve oyuncular arasında büyük bir tepki uyandıran Türkiye’ de en çok oynanan oyunlar arasında bulunan Minecraft’ a Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından yapılan 1 aylık inceleme sonrasında getirilen engellenme talebi ile ilgili  www.turk-internet.com sitesinde görüş ve düşüncelerini paylaştı. “Oyun Federasyonu sebepsizce lav edilince, derecelendirme, işaretleme, lisanslama, bandrol gibi regülasyon çalışmaları sahipsiz kaldı” cümlesiyle önümüzdeki günlerde daha fazla karşılaşmak istemediğimiz bu tarz haberlerin asıl kaynağına ışık tutan Dr. Tevetoğlu, yazısına şu şekilde devam etmekte:

tevetoglu1426070197

Dr. Mete Tevetoğlu


Diğer tüm oyunlarda olduğu gibi Minecraft için de bir derecelendirme ve işaretleme uygulamasına ihtiyaç bulunuyor. Fakat diğer ülkelerin aksine, ülkemizde dijital oyunların derecelendirilmesi ve işaretlenmesi hakkında bir düzenleme mevcut değil.

Derecelendirme ve işaretleme için Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü bünyesinde kurulan Türkiye Dijital Oyunlar Federasyonu (Tudof) tarafından geçmişte bazı çalışmalar yapıldı. Bu çalışmalar PEGI sistemi başta olmak üzere, milletlerarası diğer tüm düzenlemeler incelenerek hazırlandı. Fakat daha sonra sebebi açıklanmayan bir şekilde, Federasyon Bakanlık tarafından lağvedilince hazırlanan derecelendirme, işaretleme, oyuncu lisanslama, oyun turnuvalarının düzenlenmesi, oyunların özel bandrol uygulaması gibi tüm regülasyon çalışmaları ve taslakları sahipsiz kaldı ve uygulamaya konulamadı.

Bu sebeple zaman zaman –Minecraft örneğinde olduğu gibi–, oyunun hangi yaş gruplarına uygun olduğu, içerik işaretlemesinin fiziki veya dijital şekilde nasıl yapılabileceği hakkında bir düzenleme bulunmadığı için konu tartışma konusu olabiliyor.

Bu tartışmalar daha çok çocuklar baz alınarak yapıldığı için tartışma maalesef entelektüel derinlikten uzak kalıyor. Zira oyun denilince akla hemen ve sadece çocukların gelmesi yaygın yapılan bir hata.

Bu tartışmalara Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının taraf olması da bu hatanın bir uzantısı. Çünkü dijital oyunların tek başına çocuklar veya aile kavramları ekseninde değerlendirilmesi kabul edilebilir yaklaşım değil. Oyunlar bugün dünyanın her yerinde her yaştan kişiler tarafından bilgisayarlar, konsollar ve akıllı telefonlar aracılığıyla kullanılan, oynanan ve tüketilen bir ürün vasfında.

Bu ürünlerin eğlence ürünleri olmasından dolayı diğer ürünlerden farklı şekilde kendine özgü özellikleri dikkate alınmadan regüle edilmesi mümkün değil. Örneğin 5651 sayılı kanun ve bu kanunun uygulama yönetmeliği, internet kafelerde oynanan oyunlarda bu oyunların oynatılmasını yasaklama yetkisini valiliklere ve kaymakamlıklara veriyor. Vali veya kaymakamlığın bir oyunun niteliğini, içeriğini veya etkilerini sağlıklı bir şekilde analiz edebilmesi son derece güç. Bu sebeple valiliklerin internet kafelerde oynatılması yasak oyunlar hakkında genelgeler çıkartarak oyun yasaklama kararları almaları da son derece hatalı çok sayıda uygulamaya yol açmış durumda.

Aynı sonuç ve durum Minecraft içinde geçerlidir. Minecraft’ın yasaklanmasına dair ileri sürülen gerekçelere bakıldığında bunların oyunlar için uygulanabilir olmaktan uzak olduğu görülmektedir. Örneğin Minecraft’da çocukların tanımadığı kişilerle iletişime geçmesinin riskli olduğu bir gerekçe olarak ifade edilmişse de bu riskin Minecraft’a özel bir yanı bulunmamaktadır. Çocukların internet üzerinden her zaman için tanımadığı kişilerle iletişime geçmesi riski bulunmaktadır. Bu durum internetin yasaklanmasına sebep olmadığı gibi, Minecraft’ın da yasaklanmasına bir sebep olarak ele alınmaya elverişsizdir.

Yine oyunda çok fazla süre kalınması ile çocukların asosyalleşmesi riski de tüm internet mecrası için geçerlidir. Hatta aynı risk 24 saat yayın yapan TV kanalları için de geçerlidir. O halde bu sebeplerin oyun yasaklanmasına gerekçe gösterilmesi yerinde değildir.

Yapılması gereken ebeveyn kontrolü ve oyunlarda derecelendirme ve süre uyarı sistemlerinin regüle edilmesidir. Oyunda diğer karakterlerin veya bazı hayvan ögelerinin öldürülmesine dair oyuncuların açıklamaları da oyun yasaklama için genel geçer bir sebep oluşturmaktan uzaktır.

Oyunlarda bu tür unsur ve ögelerin bulunması yeni bir durum olmadığı gibi tür olarak belli tip oyunların belirleyici unsurudur. Nihayet gerçek hayatta da insanlar hayatta kalmak için bazı hayvanları öldürmekte ve etlerini yemektedir. Bu açıdan bakılınca oyundaki durum ile hayattaki durumun arasında bir fark bulunmadığı açıktır.

O halde gerçek hayatta, gerçek hayvan öldürmelerin normal, bir oyunda ise aynı durumun tehlikeli veya yasaklanması gereken bir eylem olarak tasnif edilmesi, çelişkili olduğu kadar oyunların bir ürün tipi ve etkisi bakımından sağlıklı analiz edilmediğine işaret etmektedir.

Anlamadığımız, tanımlayamadığınız, derecelendiremediğimiz, tasnif edemediğimiz ürünlerin yasaklanması yerine bunların tanımlanması, işaretlenmesi, derecelendirilmesi ve uzmanların incelemeleri ile değerlendirilmesi tercih edilmesi gereken yöntem ve yoldur.

Tüm bu açılardan bakıldığında bir oyunun internet kafelerde oynatılmasına veya yasaklanmasına dair, vali veya kaymakamlıklara verilen yetkinin uygunsuzluğu gibi, oyunların Aile Bakanlığı bakış açısı ile sınırlı bir eksende yasaklanması veya incelenmesi de son derece eksik bir yaklaşımdır.

Oyunlarda kredi kartı ile harcama yapılmasının yetkisiz kart kullanımına sebep olacağı değerlendirilmesi de son derece yetersizdir. Her kredi kartı kullanımı işleminde yetkisiz kart kullanım riski gündeme gelebilir.

Bu durum oyunun yasaklanmasına değil kart sahiplerinin kartlarının güvenliğini sağlamaya dair mükellefiyetlerine göre değerlendirilmelidir. Yoksa e-ticarette kredi kartı kullanımının da yetkisiz kullanım riski bulunduğu için yasaklanması gibi bir değerlendirmede bulunmak gerekir ki bu kabul edilebilir bir yaklaşım olmaktan uzaktır.

Öte yandan incelemeyi yapan, şikayette bulunan, içeriği oluşturan, görüşüne başvurulan kişi veya oyuncuyu tespit ederken uygulanan tercih ve metodlar da denetlenmeye elverişsiz olduğu için, dayanaklar noktasında bunların güvenilirliklerine dair tereddütlerinin bulunduğu, bu gibi yasaklamalarda sık sık sorgulanan bir husus veya unsur olarak karşımıza çıkmakta ve alınan yasakların ikna ediciliğini daha en başta şeklen ve gerekçeleri ile sorgulanır kılmaktadır.

Kaynaklar: www.turk-internet.com/portal/yazigoster.php?yaziid=49315
                      www.radikal.com.tr/teknoloji/aile_bakanligi_minecraft_yasaklansin-1310099